Omdat verboden en boetes vaak niet helpen, wordt wel geprobeerd om ons ergens toe te verleiden door een beroep te doen op onze neiging tot kuddegedrag. Deze week kwam ik twee voorbeelden daarvan tegen.
“De meeste mensen zetten hun winkelwagentje terug. U toch ook?” Dat las ik bij een winkelcentrum waar klanten hun boodschappenwagentjes kennelijk niet netjes terugzetten. Een beetje irritant is de tekst wel. Hij kan zelfs aanzetten tot balorigheid. Zo van: ik zou er niet aan denken om mijn wagentje op straat te laten slingeren, maar je brengt mij nu wel op een idee.
Afval
In een park kwam ik een bord tegen dat er fijntjes op wijst dat ‘de meeste mensen hun afval in de afvalbak gooien’. Geestig is de toevoeging: ‘of ze nemen het mee naar huis’. Ook in dit geval word je op een idee gebracht. Zal ik mijn lege bekertje dan maar gewoon in het bloemperk of in de sloot smijten? Kennelijk zijn er mensen die dat doen.
Nudging
Waarschijnlijk valt deze manier van communiceren onder nudging. Dat Engelse woord betekent aanstoten of een duwtje geven. Daar hoort een aardig beeld bij, namelijk een olifantenkoe die haar kalf met haar slurf zachtaardige duwtjes geeft om haar langs hindernissen te leiden en in het algemeen in de gewenste richting te loodsen.
Ethisch
Bij het Communicatie Kenniscentrum las ik deze definitie:“Nudging is het slim inspelen op onbewust gedrag, om mensen met een vriendelijk duwtje in de goede richting te krijgen. De goede richting is de ethisch juiste richting, de richting die in het belang is van de ontvanger zelf.”
Voordeel
Ik zei al dat financiële prikkels en verboden vaak niet helpen. Neem transportbedrijven die chauffeurs langer achter het stuur laten zitten dan mag van de Rijtijdenwet. De overheid dreigt met boetes en het eventueel intrekken van een bedrijfsvergunning. Of dat helpt? Dat valt maar te bezien. Het financiële voordeel van het overtreden van deze wetten weegt in veel gevallen dubbel en dwars op tegen de hoogte van de boetes.