Met enige overdrijving zou je kunnen zeggen dat Karl Marx een grote fout heeft gemaakt. Hij veronderstelde namelijk dat het met de mens wel goed komt als zijn economische omstandigheden maar in orde zijn. Geef hem genoeg eten en fatsoenlijk onderdak en hij handelt volgens de gewenste maatschappelijke waarden, zo is de redenering.
Tal van praktijkvoorbeelden en communistische systemen laten echter zien dat de mens bij gunstige economische omstandigheden juist nog meer wil. Ook zijn er bedrijven in welvarende landen zoals Nederland die de regels overtreden of bijbuigen om meer winst te maken.
Kwaad
Daarom is er toezicht nodig en bestaan er inspectiediensten. Die controleren of de veiligheid van werknemers is gewaarborgd. Of er sprake is van fraude. En: is ons voedsel wel veilig? Worden verboden niet genegeerd? Belasten productieprocessen het milieu niet ontoelaatbaar? Het gaat te ver om te beweren dat ‘de mens geneigd is tot alle kwaad’, maar er zijn nu eenmaal meer overtredingen te verwachten als er geen alerte waakhonden zijn.
Genot
Ondertoezichtstaanden heten ze, bedrijven en personen die door inspectiediensten worden gecontroleerd. Bij een inspectiedienst heb ik ook wel eens de term toezichtgenietenden horen bezigen. Wat voor masochist moet je zijn om je daar, als ondertoezichtstaande, lekker bij te voelen?
Den Haag
Ik hoorde dat de meeste rijksinspectiediensten hun hoofdkwartier in Den Haag hebben en dat getwijfeld moet worden aan hun onafhankelijkheid. Ze zitten te dicht op ministers en staatssecretarissen die mogelijk andere belangen dienen dan veiligheid en ordelijkheid.
Werkgelegenheid
Een minister zou zomaar op het idee kunnen komen om een inspectiedienst af te remmen als die een bedrijf aanpakt dat de regels voor toegestane vervuiling overtreedt maar wel voor veel werkgelegenheid zorgt.
Foto: Cerberus, gefotografeerd op een tentoonstelling over mythische wezens in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden.