In Praag demonstreert deze jonge verslaggever van de publieke omroep tegen een regeringsplan om de omroepbijdrage van de burgers af te schaffen en de omroep rechtstreeks te bekostigen uit het staatsbudget. Volgens hem en zijn collega’s bestaat de kans dat de regering zich dan ook inhoudelijk met de programma’s gaat bemoeien .
Omdat er in het plan minder geld is gereserveerd voor de publieke omroep zijn veel medewerkers verder bezorgd om verschraling van het programma-aanbod en om het verdwijnen van werkgelegenheid. Op het karton dat hij bij zich heeft staat geschreven: ‘De onafhankelijkheid van de Tsjechische publieke radio en televisie is een pijler van de democratie’.
Invloed
In de EU bestaan zorgen om de neiging in sommige landen, zoals Slowakije, Hongarije en Roemenië, om meer invloed op de media uit te oefenen. Als schrikbeeld geldt onder meer Noord-Korea. Daar zijn de media volledig een verlengde van de staat. Andere schrikbeelden zijn Rusland en Iran. En in Oeganda was er onlangs een legerleider die verkondigde dat zijn land geen vrije pers nodig heeft.
Nederland
Wat overigens wordt vergeten is dat Nederland de publieke omroepen ook financiert vanuit de rijksbegroting, met belastinggeld dus. Ze hebben overigens ook inkomsten uit reclame. Omroepen met leden profiteren verder nog van de verenigingsbudgetten. Toen ik werkte bij de NCRV, die dankzij de spaarzame protestants-christelijke achterban een goedgevulde spaarpot had, financierde deze omroep zelf bijvoorbeeld dure dramaseries.
Zwart kijken
De financiering van de publieke omroepen met belastinggeld in Nederland bestaat sinds 2000. Daarvoor waren er campagnes die opriepen om het ‘kijk- en luistergeld’ te betalen en werd er jacht gemaakt op ‘zwartkijkers’. Er hingen anders fikse boetes in de lucht.
Onafhankelijk
Maar in Nederland zijn de publieke omroepen toch onafhankelijk en objectief en geen verlengde van de regering? Daarover verschillen de meningen. De Nederlandse Omroep Stichting (NOS), verantwoordelijk voor nieuwsvoorziening, krijgt geregeld te horen dat ze zich gedraagt als een staatsomroep en vooral een links regeringsgeluid laat horen. Zo zouden het NOS Journaal en aanpalende talkshows meer gepreoccupeerd zijn met woke standpunten en asielzoekers die in Ter Apel in het gras slapen dan met de zorgen van gemeenten en burgers over ongewenste immigratie. Ook is er kritiek op de omroepbezuinigingen en het laten verdwijnen van gewaardeerde programma’s, waardoor de pluriformiteit in gevaar zou kunnen komen.
Ongehoord
Aan de andere kant wordt Ongehoord Nederland met zijn zorgen over immigratie geregeld weggezet als extreemrechts. In de Tweede Kamer is er zelfs een beweging om deze omroep uit het bestel te bannen, omdat hij zich journalistiek gesproken niet passend zou gedragen voor een medium dat met belastinggeld wordt gefinancierd.
Robuust
Het is overigens amper na te gaan of publieke omroepen zelfcensuur plegen en de politiek niet kritisch genoeg volgen. Feit is dat Nederland een Mediawet heeft die voorwaarden stelt aan het radio- en televisie-aanbod. Het Commissariaat voor de Media (wat een vreselijke stalinistische benaming overigens!) houdt toezicht op de media en zegt zich in te zetten voor een ‘robuuste’ nieuwsvoorziening.
Betrouwbaar
“Een goed functionerende democratie heeft een sterke nieuwsvoorziening nodig”, zo zegt het Commissariaat. “Mensen moeten zich kunnen informeren met betrouwbaar, onafhankelijk en gevarieerd nieuws. Dat is een voorwaarde om meningen te vormen, machtsuitoefening te kunnen volgen en deel te nemen aan het maatschappelijk debat.”
Breed maatschappelijk beeld
Het oordeel of de publieke omroepen in Nederland onafhankelijk en objectief zijn, laat ik graag aan anderen over. In ieder geval zijn er ook commerciële zenders die geen staatsgeld krijgen en mogelijk wat vrijer in de wedstrijd zitten. Neem een talkshow als Vandaag Inside/De Oranjezomer van SBS6. Die wordt vaak ordinair genoemd maar kent in ieder geval weinig remmingen om in te spelen op wat onder het Nederlandse volk leeft.
Zappen
Je zou kunnen stellen dat de combinatie van publieke omroepen en commerciële zenders een breed maatschappelijk beeld geeft van wat er in de wereld gebeurt. Maar dan moet je wel de moeite nemen om veel te zappen en aan de knop van het radiotoestel te draaien. Ter controle moet je dan ook nog dagbladen, tijdschriften en de Nederlandse en de internationale nieuwssites volgen. Al met al een dagtaak waar je maar zin in moet hebben.
Tsjechië
Hoe het verder gaat met de omroepplannen in Tsjechië? De regering heeft laten weten dat het parlementaire debat daarover na de zomervakantie wordt hervat.