september 2026

Wie had in het Leiden van 1574 gedacht dat vierenhalve eeuw later een Spanjaard zou worden ingehuurd om onder de vlag van Oranje krachtmetingen te leiden met een spel dat toen in deze contreien nog niet bestond? De Spanjaarden belegerden destijds Leiden en veroorzaakten een gigantische hongersnood met vele doden als gevolg. Zij hebben daar nog geen excuses voor aangeboden. Bondscoach Xavi Hernández heeft dus wat goed te maken.

Elke 3 oktober viert Leiden zijn bevrijding van het Spaanse juk. De aankondiging van het feest der feesten is in september al zichtbaar, door posters in de stad en door borden over wegafsluitingen rond het centrum. Bij ‘Leienaren’ loopt de koorts op. Er tintelt champagne in de lucht. Bij wijze van spreken dan, want op de geur afgaand is in Leiden die champagne eerder bier.

Taptoe

Het feest begint op de avond van 2 oktober met een taptoe, als de ene helft van Leiden staat te kijken naar de andere helft. Door de stad paraderen muziekkorpsen, sportverenigingen en maatschappelijke organisaties. Langs de kant staan familieleden en vrienden. Daarna is de ‘tap’ bepaald niet ‘toe’ want dan begint wat vergelijkbaar is met Koningsnacht in Den Haag. De viering eindigt op de late avond van 3 oktober met een vuurwerkshow met muziek.

Klapstuk

Bij Leidens Ontzet hoort traditioneel eten: haring, wittebrood en hutspot. ‘Haring en wittebrood’, dat kosteloos aan de inwoners wordt verstrekt, is een herinnering aan de Watergeuzen. Die brachten dat bij de bevrijding van de stad mee. Hutspot is een stamppot van peen, uien en aardappelen met suddervlees (klapstuk). Dit gerecht herinnert aan het voedsel dat een vermagerde Leidse jongen in 1574 in het verlaten Spaanse kampement aantrof. 

Ontwikkelingshulp

Dat vormt dus wel een lichte positieve associatie met de Spanjaarden, al weegt het niet op tegen het grote leed van de belegering van Leiden. In Leidse ogen kan Xavi Hernández wel gelden als onderdeel van de compensatie. De rekening is natuurlijk ook aardig opgelopen door de ontwikkelingshulp van Nederland aan Spanje. Immers, door de jaren heen bezorgden verscheidene illustere Nederlandse voetbaltrainers dat land enorme overwinningen. Ik noem een Cruijff, een Van Gaal, een Rijkaard, een Koeman, een Beenakker, een Hiddink en een Vonk. Dus Xavi, doe je best! ….   

Leden van het kabinet Jetten gebruiken Artificiële Intelligentie voor het opstellen van socialemediaberichten en toespraken. Onoprecht, niet authentiek en onpersoonlijk, zo luidt de kritiek. De ophef moeten we toch wel wat temperen. Het is namelijk naïef om te denken dat hooggeplaatsten hun teksten tot nu toe zelf schreven.

Het AI-gebruik van premier Rob Jetten zelf leverde een grandioze spotprent in de Volkskrant op. Daarin antwoordt hij met een robotachtige uitstraling een vraag van een journalist: “Wat een ontzettend goede vraag. Wil je dat ik daar een samenvatting van maak in een pdf-bestand?” Een reactie dus zoals je van AI kunt krijgen als je een zogenoemde prompt invoert. Voor goede resultaten is het overigens zeer belangrijk om een accurate vraag aan AI te stellen, want ook hier geldt: ‘garbage in, garbage out’.

Speechschrijver

Uit eigen ervaring weet ik dat een minister of een staatssecretaris vaak tot een tekst komt in samenspraak met een speechschrijver of een communicatieadviseur. Die kan hem ook nog behoeden voor uitglijers. Zo van: weet u zeker dat u de ondernemers op die manier tegen u in het harnas wilt jagen, minister?

Onherstelbaar

Vervolgens doet de speechschrijver zijn best om er iets pakkends van te maken. Belangrijke speeches gaan ook nog langs beleidsdirecties, adviseurs en directeuren-generaal. Soms leidt dit ertoe dat ze ‘onherstelbaar verbeterd’ worden. Dus hoe authentiek, spontaan en oprecht is een toespraak nog als hij zo door de molen moet?

Trapleer

Voor de meer feitelijke informatie voor een toespraak doet de tekstschrijver research. Hij of zij ploegt beleidsstukken of andere documentatie door. Gedegen werk dus waar niet hij maar de spreker de credits voor zal krijgen. Vroeger moest hij of zij trapleer op en trapleer af in een bibliotheek of een documentatiecentrum, later hielpen ook het internet en zoekmachines.

Parasiteren

AI kan sneller ‘trapleer op en trapleer af’ in het digitaal heelal. Zij. Zij? Ja zij, intelligentie is tenslotte vrouwelijk, haalt razendsnel uit alle hoeken en gaten de benodigde informatie. Informatie overigens die ooit door echte mensen is opgeschreven, geordend en op het internet gezet. AI parasiteert als het ware op alles wat ooit aan het brein van mensen is ontsproten. Ze kan zo ook hele boeken samenstellen.

EQ

Een minister kan de speechschrijver vragen om de toon van het verhaal oprecht, persoonlijk of authentiek te maken. Dat probeert zo’n schrijver, uiteindelijk zelf een mens die behalve met een IQ ook uitgerust is met EQ (emotionele intelligentie).

Inmiddels kan ook AI al zachtheid aanbieden. Er bestaat dus al zoiets als gemechaniseerde EQ. Probeer het maar eens. Als je AI vraagt om een technisch volmaakt sonnet te schrijven in de stijl van de meestal toch wat cerebrale Simon Vestdijk ‘maar met meer liefde en empathie erin’, dan komt er tot je verbazing best iets redelijks uit.

Robots

Zo ziet het ernaar uit dat tekstschrijvers langzaamaan worden vervangen door robots. Het woord robot is voor het eerst gebruikt in ‘R.U.R.’ uit 1920 van de Tsjechische schrijver Karel Capek. Het woord is afgeleid van het Tsjechische woord ‘robota’, dat verplichte arbeid betekent.

Dit toneelstuk gaat over hoe het bedrijf Rossum’s Universal Robots in een fabriek robots produceert. De overeenkomst dringt zich op met een datacenter als fabriek die AI produceert…

Vermenselijking

Langzaam zal het geklaag wel verstommen over robots die ons bij monde van een minister toespreken. AI zal als het ware vermenselijken, zoals de robot-butler in de film ‘Bicentennial man’ uit 1999, gebaseerd op een verhaal van de Russisch-Amerikaanse sciencefictionschrijver Isaac Asimov. Robin Williams speelt de rol van de robot die langzaamaan transformeert in een mens van vlees, bloed en gevoel.

Eindredactie

AI is een ontwikkeling die niet is te stuiten. Maar al met al zullen er, denk ik, mensen nodig blijven, al is het maar voor een eindredactionele slag. Dat is ook de fase waarin degene die een Instagrambericht post of een speech uitspreekt, zelf authentiek moet beslissen hoe hij of zij het verhaal brengt en presenteert.

Bij het zien van de overstromingen en de verwoestingen in Nepal gaan mijn gedachten uit naar de zachtmoedige medewerkers van het bedrijf in de hoofdstad Kathmandu dat ik tien jaar geleden adviseerde. Dat bedrijf helpt jonge Nepalezen om in het buitenland te gaan studeren. 

Daarover had en heb ik overigens een dubbel gevoel. Zeker, een deel van de Nepalese jongeren die in India, Australië, Europa, Canada en de VS studeren, keert op enig moment terug naar Nepal om met de verworven kennis hun land van dienst te zijn. Maar er is ook een braindrain gaande want velen blijven weg, al kan ik mij bij de motieven eerlijk gezegd wel iets voorstellen. 

Braindrain

Nepalese jongeren verlaten het land omdat zij het onderwijs niet goed genoeg vinden en er nauwelijks kansen op werk zijn. De regering lijkt dat koud te laten. Ze zal er wel op rekenen dat geëmigreerde jongeren na het vinden van een goede baan in het buitenland geld naar huis sturen. De regering lijkt ook niet te zitten met de erbarmelijke staat van wegen en straten. Tegen het geweld van de overstromingen is waarschijnlijk op zich weinig te doen, maar de verwaarlozing van de infrastructuur helpt zeker niet.

Kalf 

Er is in Nepal veel moois te zien. Niet voor niets reizen massa’s toeristen naar dat land. Voor de koningssteden, de tempels, de natuurparken en natuurlijk de Himalaya. Maar voor grote delen van de bevolking is het leven in Nepal niet bepaald vrolijk. Met de ontwrichting van de maatschappij door die overstromingen al helemaal niet. En er heerst bittere armoede. Wat mij ook aangreep was de desolaatheid die je overal ziet. Die werd voor mij des te schrijnender in beeld gebracht door een kalf. Dit heilige dier stond eenzaam in een drukke natte straat. De hindoeïstische bloemenslinger om zijn nek maakte de desolaatheid alleen nog maar erger.

Rutte

“Is het niet triest dat je broer in Nederland studeert en misschien nooit meer terugkomt”, was destijds mijn vraag aan een wijsneus van een jaar of 14 in Kathmandu. Hij kende de namen van alle premiers van Europa, nota bene ook die van Mark Rutte. Zijn antwoord: “Dat is niet triest, want als hij daar veel kan leren en er beter van kan worden, dan is dat prima.”

India favoriet

Het bedrijf dat ik adviseerde is nog steeds actief. Het helpt Nepalese  jongeren die in het buitenland willen studeren bij de keuze van hun studie en het bereidt hen voor met taallessen. Ook regelt het formaliteiten, zoals de inschrijving bij een buitenlandse universiteit, een visumaanvraag en een aanvraag van een beurs.

Het promoot tegenwoordig vooral buurland India als studieland. “With shared borders, cultural familiarity, no language barrier and some of the lowest tuition fees among all study abroad destinations, India has long been a top pick  and heading into 2027”, zo luidt de aanbeveling. “As the USA, UK, Canada and Australia continue tightening their student visa rules, more Nepali students are turning to India than ever before.”