april 2026

Elk jaar in april is er in Leiden een Shakespeare Memorial ter gelegenheid van de sterfdag van de Engelse dichter. De internationale boekhandel Mayflower en de dichter Leo van Zanen organiseren dan een lezing in de winkel en een voordracht bij het muurgedicht Sonnet XXX van Shakespeare. Dit jaar ging deze herdenking om een zeer trieste reden niet door.

Die reden was het overlijden van Freek Bouricius, eventmanager van Mayflower Bookshop. Zij was een kleurrijke stuwende kracht achter de Shakespeare-herdenking en talrijke andere activiteiten, zoals lezingen, voordrachten en toneeloptredens. Ze overleed een paar dagen voor 23 april. Dat is zowel de geboortedag, in 1564, als de sterfdag, in 1616, van Shakespeare.

Hotspot

Hoe geliefd Freek was, bleek wel uit het indrukwekkend aantal mensen dat afscheid van haar kwam nemen. Behalve angliciste en actrice was zij ook een gewaardeerde communicatie-collega van mij bij de rijksoverheid, met wie ik graag sprak over hoe Mayflower Bookshop zou kunnen uitgroeien tot een culturele hotspot in onze universiteitsstad. De boekhandel, die deze status inmiddels ruimschoots heeft bereikt, schreef een prachtig in memoriam.

Ze behoorde tot de mensen van wie je zegt: als zij binnenkomt, is de kamer vol. Met haar vurige geestdrift en haar duidelijke en krachtige stem had ze makkelijk het Royal Shakespeare Theatre kunnen bespelen.

‘Sorrows end’
Van Zanen besloot om dit jaar toch wel íets aan de herdenking van Shakespeare’s sterfdag te doen. Bij het muurgedicht droeg hij Sonnet XXX in het Nederlands en in het Engels voor. Met de prachtige slotregels: ‘But if the while I think of thee, dear friend / All losses are restor’d and sorrows end’. Ook hing hij de traditionele bos bloemen op aan de lantaarnpaal bij het muurgedicht.

Muurgedichten
De enige toeschouwers waren ikzelf en Ben Walenkamp, de man-met-de-pijp die de initiator was van het kalligraferen van gedichten op muren in Leiden. Het eerste, in 1992, was ‘Aan mijn verzen’ van Marina Tsvetajeva in de Nieuwsteeg. In hetzelfde jaar volgde Sonnet XXX van Shakespeare op de hoek van de Houtstraat en het Rapenburg. Er zijn in Leiden inmiddels bijna 120 gedichten op muren aangebracht.

Foto: Freek Bouricius bij muurgedicht Sonnet XXX in Leiden.

De bibliotheek, het woord zegt het al, is een bewaarplaats van boeken. Door overheidsmaatregelen is zij dat echter al lang niet meer. Ze is een buurthuis geworden waar de functie van goed gevulde boekenkast met rustige leeszaal naar de achtergrond is gedrukt. Helaas is de openbare bibliotheek ‘een huiskamer van de hele stad’ geworden, zoals het dan heet.

Met in de verte nog wat planken met boeken zie je een enorm drukke ruimte. OK, dat je in een bibliotheek in de moderne tijd op een computer informatie moet kunnen opzoeken en dat er ter verlevendiging aan de muren wat kunst hangt, daar is niets mis mee. En dat een bibliotheek een dragqueen inhuurt om aan kinderen voor te lezen, is natuurlijk vreselijk, maar er is nog wel een relatie met het boek als bron van plezier en kennis.

Overheidsloket

Kijk eens wat de openbare bibliotheek is geworden. Een overheidsloket waar ze je helpen met digitaal werken en met je belastingen. Een gratis openbare wc voor winkelend publiek. Een opwarmplek voor daklozen en verslaafden. Een leslokaal voor taallessen aan nieuwkomers. Een vergaderlocatie. Een internetcafé waar luid met landen van herkomst wordt gebeeldbeld. Een kantoortuin met tafels die studenten en anderen permanent met hun laptop bezet houden. Het ontbreekt er nog maar aan dat de openbare bibliotheek een hangplek is geworden voor thee drinkende mannen en babbelende vrouwen.

Agressie
Er moest laatst een bibliotheek worden gesloten wegens agressie tegen medewerkers. Dat zijn meestal lieve, zachtaardige en betrokken mensen die je graag adviseren over boeken. Die moeten nu opeens het zogenoemde klantencontact verzorgen. Daartoe moeten zij nota bene trainingen volgen in omgaan met agressie.

Huiskamer
Laten ze van het gemeentehuis, symbool van democratie, maar een huis van het volk of een huiskamer van de stad maken. Dat is beter dan een goed lopende bibliotheek daarin te transformeren. Een geoliede machine moet je niet opzadelen met branchevreemde taken. We weten allemaal hoe het fout ging toen de Belastingdienst, vaardig in het innen van geld, ook opeens geld moest gaan uitdelen.  

Minibieb
Al met al: de boekenlener en lezer voelt zich steeds minder thuis in de openbare bibliotheek. Moet die dus voortaan maar de vaak enorm dure boeken zelf gaan kopen? Of moet hij zijn toevlucht nemen tot de minibibliotheken die je overal ziet en waarin vaak best iets lezenswaardigs is te vinden? Ik ken een gepensioneerde journalist die er een sport van maakt om elke maand een interessant boek in zulke minibiebs te ontdekken en daar dan een recensie over schrijft in de wijkkrant.

In ‘Van Gogh Village Nuenen’, waar Vincent van Gogh zijn meesterwerk ‘De aardappeleters’ schilderde, is geen origineel werk van Van Gogh te bekennen. In het Zuid-Hollandse Warmond woonde en werkte Jan Steen en daar is geen authentiek werk van Steen te bezichtigen. Des te leuker is het dat de Warmondse galerie Het Oude Raadhuis zijn schilderij ‘De spinster’ rond Pasen 2026 een paar dagen tentoonstelde. Het is afkomstig uit een particuliere collectie.

Jan Steen (1626-1679) is vooral bekend van de spreekwoordelijke taferelen van wanordelijke huishoudens met kinderen en honden. Vrolijkheid en drank ontbreken meestal ook niet. Hij werd geboren in Leiden en stierf in Leiden, maar woonde en werkte ook in Den Haag, Delft en Haarlem. En dus ook in Warmond, waar veel aan hem herinnert.

Borstbeeld
Aan de Jan Steenlaan staat zijn oude huis. Daartegenover prijkt een borstbeeld van de hand van de Leidse beeldhouwer Jeroen Spijker. Aan historische panden zijn foto’s aangebracht van werken van Jan Steen. Zo is aan een muur op de Scheepmakersdam bijvoorbeeld ‘Dansend paar’ uit 1633 te zien. Voor het origineel moet je -helaas- naar de Verenigde Staten.

Zielig
Het is eigenlijk een beetje zielig dat Warmond het zonder authentieke werken van de schilder moet stellen. Maar het dorp aan de Kagerplassen weet zijn culturele status voortreffelijk te benutten. Noem het Village Marketing. Of City Marketing, want Warmond is deel van een groter geheel: samen met Sassenheim en Voorhout vormt het de gemeente Teylingen.

Experience
Dit jaar viert het dorp de vierhonderdste geboortedag van Jan Steen. Op Witte donderdag was de presentatie van het piepkleine schilderij ‘De spinster’ (ofwel: zittende vrouw met haspel). Er werd ook een audiovisuele ‘Jan Steen experience’ geopend aan de gemeentehaven. Er liep een man rond die gekleed was als Jan Steen en er zaten echte spinsters te spinnen in een werkruimte onder Het Oude Raadhuis.

In het naburige Leiden, waar de Pieterskerk het graf van de schilder herbergt, is er tot en met 23 augustus 2026 een speciale tentoonstelling over Jan Steen in Museum De Lakenhal.