Zijn de romans van Jane Austen pulp?
Tijdens het Jane Austen Festival van de internationale boekhandel Mayflower in Leiden mocht ik een paneldiscussie leiden over de vraag of het werk van de beroemde Engelse schrijfster Jane Austen (1775-1817) prachtliteratuur is of pulp. Het was een levendige discussie die ondanks het provocerende thema niet leidde tot woede of verwarring maar juist tot consensus.
De productie van hedendaagse liefdesromans is ontzaglijk. Je kunt ze in de boekhandel kopen maar ook bij kiosken en supermarkten. Ze hebben gigantische oplagen en kennen een enorme populariteit. Ze worden ook wel pulp genoemd en chicklit, luchtige, herkenbare en voorspelbare verhalen over en voor jonge vrouwen.
Bouquetreeks
Andere benamingen zijn Bouquetreeksboeken, Harlequinnetjes, doktersromans, damesromans, romance novels, keukenmeidenromans, strand- en vakantielectuur. De boeken kunnen titels hebben als ‘Sempre amore’, ‘Onvergetelijke nacht’ en ‘Schaamteloos verleid’, maar er zijn ook veel minder spannende titels. Vaak staat op de cover een afbeelding van een vrouw. De romans gaan over liefde en persoonlijke groei en hebben een happy ending. Films en series met zulke verhalen heten romcoms.
Ingrediënten
Volgens Martin Scherstra, schrijver van Bouquetreeksboeken, zijn er een paar verplichte ingrediënten voor de plot. Er is een hooghartige knappe miljardair, vaak een Spanjaard, een Italiaan of een sjeik. Deze held is geen weerwoord gewend, maar vindt tegenstand van met name een vrouw wel intrigerend. Verder is er een vrouw, meestal ‘een sterke vrouw’ en blond. Die ergert zich aan zijn arrogantie. Na veel vijven en zessen vallen ze elkaar in de armen.
Romantasy
Zo’n plot is trouwens ook doorgedrongen tot de genres young adult en romantic fantasy, vaak geschreven door jonge vrouwen uit de VS die ‘bestselling author’ heten en die op de recensiesite Goodreads worden opgehemeld. Dan komen er soms draken aan te pas in een vreemd universum buiten de tijd, maar er zijn wel een man en een vrouw die eerst elkaars ‘enemy’ zijn en uiteindelijk als ‘lovers’ samen in bed belanden.
Canon
Naast dit alles is er de zogenoemde hogere literatuur waarmee ik opgegroeid ben, zoals velen met mij. Denk daarbij aan gevestigde namen als Shakespeare en Goethe, Tolstoj en Flaubert, Multatuli en Gabriel García Marquez, maar een hedendaagse auteur als A.F.Th van der Heijden mag je er ook gerust bij rekenen. Zij behoren tot de literaire canon en staan als het ware aan de goede kant van de literatuurgeschiedenis.
Heilig
Ze zijn onschendbaar, en ze zijn heilig verklaard door de culturele elites, zeg maar: VPRO-leden en filmhuisbezoekers en lezers van The New Yorker, de NRC, de Volkskrant, de Groene Amsterdammer en de Parelduiker. Gewoonlijk kijken deze lezers neer op Bouquetreeks, pulp en chicklit.
Austen
Ook Jane Austen hoort tot de literaire canon van de wereldliteratuur. Maar is Jane Austen niet gewoon chicklit, liefdesromannetjes, pulp? Met haar romantische verhalen over een man en een vrouw die elkaar eerst niet zien zitten en na veel gedoe zich toch zodanig tot elkaar aangetrokken voelen dat ze hun leven met elkaar gaan delen. Zoetsappigheid troef. Veel mannen in mijn omgeving vinden het werk van Austen dan ook meisjeslectuur. “Ik heb medelijden met zulke mannen want die doen zichzelf ontzettend te kort”, zei panellid Coco Hoek in een vlammend betoog over de diepgang van de schrijfster en de leerzame en grappige inhoud van haar romans.
Darcy
Alles goed en wel, maar ‘Pride and Prejudice’ met de spannende interactie tussen Mr. Darcy en Elizabeth is een typisch voorbeeld van een pulpachtig verhaal. En ook ‘Sense and sensibility’, waarin alles draait om het aan de man komen van dochters. ‘Emma’ gaat over ene Harriet ‘who fell in love with three men in one year’. Verwikkelingen alom en ten slotte huwelijken. Van Harriet met Mr. Martin, van Jane met Mr. Churchill, van Emma met Mr. Knightley.
In ‘Persuasion’ word je duizelig van de onderlinge romantische betrekkingen. Met een opvallend knappe kapitein en een uitzonderlijk mooi en lief meisje (Anne Elliot). Zij had een aanzoek van de kapitein afgewezen, maar na zeven jaar sloeg alsnog de vlam in de pan en was er een gelukkig einde.
Domme meisjes
In zijn roman ‘Luchtplaats’ voert Herman Koch, inmiddels ook een gecanoniseerde schrijver, een leraar Engels op die het volgende zegt: “Mister Darcy uit Pride and Prejudice is de held van alle meisjes. Van domme meisjes vooral. Meisjes die liever meteen zouden trouwen omdat ze dan geen eindexamen meer hoeven te doen.”
Bridget Jones
Sommige chicklit-schrijvers zeggen openlijk dat ze schatplichtig zijn aan Jane Austen. Zo zegt Helen Fielding, schrijfster van The diaries of Bridget Jones: “de plot heb ik gestolen van Pride and Prejudice van Jane Austen”. Jones is een prettig gestoorde en onzekere jonge vrouw die op jacht is naar een vent. Net als de vrouwen uit het werk van Jane Austen.
Achtbaan
Sympathiek is dat de schrijver Kees ’t Hart in ‘Pleidooi voor pulp’ een poging doet om het fenomeen liefdesroman te duiden. Hij haalt Leslie Wainger aan, die een handleiding schreef met de titel: ‘Writing a romance novel for dummies’. Haar instructies in het kort: de lezers moeten kunnen houden van de heldin en uiteindelijk ook van de held. Ze willen vooral ook de achtbaanachtige opwinding ervaren die hoort bij verliefd worden.
Bovenste plank
Na een levendige gedachtenwisseling kwamen de meer dan zestig aanwezigen tot de conclusie dat het helemaal niets uitmaakt welk etiket je plakt op het werk van Jane Austen. Austen werd 250 jaar geleden geboren maar ze wordt nog steeds gelezen. Grote groepen mensen genieten van haar romans en die romans zijn en worden verfilmd. Panellid en Jane Austen-kenner Wim Tigges vatte het zo samen: “natuurlijk is Jane Austen chicklit, maar wel chicklit van de bovenste plank.”
(Het Jane Austen Festival vond plaats op 16 november 2025.)
Zijn de romans van Jane Austen pulp? Meer lezen »
